Gostinska Kuca "Fanfani" Bijela-B.Kotorska

PRIVATE ACCOMODATION      Welcome - Dobrodosli

Recent Photos

Bokeski Rijecnik

A

adio- zbogom

ađustat- urediti, popraviti, uskladiti

afan- nesvjest, tuga, depresija

akomodati se- smjestiti se, sjesti

akordat se- složiti se

akužat- primiti novac, optužiti, objaviti bodove u kartama

alpizo - kompletno, nedirnuto

ambisat se- sunovratiti se, nestati, propadati

ankora - sidro

apa- neugodan miris, zadah

arija- zrak, vazduh

armati mrežu - spojiti konope, pluto i olovo sa mrežom tj. pahom

atento- oprezan, oprezno, pažljivo

avizan- pametan, snalažljiv, upućen

avizat- obavijestiti

 

 

B

baketa- prut, šiba

banak - dIo u barci na kojem se sJedi

barka - čamac

bava - lagan vJetar koji tek namreška more

balancana- modri patlidžan

banda- kraj, strana

banjati se- kupati se, prati se

bastadur- sposoba osoba, hrabra, kuražna

batinat- tući, udarati

bentanjuta- udata žena koja je dobro pažena i od muža i od ljubavnika

bestijat- ludovati

beškot- dvopek

bevanda- vino izmiješano sa vodom

bidon - kanta, rezervoar

bitva - dIo za koji se vezuje barka

bjećve - čarape

bocun - staklena flaša veće zapremine

bicikleta- bicikl

bićerin- čašica, kupica

bolancane, balancane - plavi patlidžan

borsa - torba

brentača - let lampa

brokva - ekser

britulin - perorez, nožić

bruškin - četka za ribanje

buća - boća, balota, vrsta sporta

bonaca - potpuno mirno more

bokun- komad, zalogaj, komadić

bolsa- ženska torba, torbica

boni bokuni- dobar zalogaj

bonkulović- sladokusac

bonogracija- karniša za zavjese

britvulin- mali nož na raklapanje

bruntulat- gunđati, mrmljati

bruškin- četka za ribanje

bubulj- obli kamen

butiga- radnja

 

C

cerot- flaster

cotat- šepati, hramati

cukar- šećer

crevlje - cipele

 

Ć

ćakulat- ćaskati, čavrljati

ćućat- sisati

ćemija - mala stolica na tri noge

ćikara - šoljica

 

D

demižana- velika staklena boca opletena šibljem

deboleca- slabost, malaksalost

deboto- skoro, gotovo

deliberat- osloboditi

dentijera- zubalo

denjat se- udostojiti se

destregan- uništen, upropašten

dešpet- inat

dezvijat se- izgubiti se

diferenca- razlika

dirinčit- teško raditi

disturbavat- ometat, smetat, dosađivati

dišperan- očajan

dištanca- udaljenost, razdaljina

diventat- postati

divertimenat- zabava

dumideca- vlaga

deka - ćebe

deštregavati - uništavati, upropaštavati

dikila - poljoprivredna alatka za ručno kopanje zemlje

dobreč ili dobrić - kamen sa rupom

dogon - pridošlica

dolac - mala površina obradive zemlje

dućati se - pružiti se, leći

duperan - korišćen, polovan

Đ

đelozan- ljubomoran

đir- kratka šetnja, krug

đustat- podesiti, srediti, popraviti

đusto- upravo, tačno, baš

 

džardin- vrt, bašta

 

F

fabrikat - podvaljeno, neoriginalna izrada,

faca- lice

faculet- maramica

falc - dvoličan, prefrigran

fažola - pasulj

febra - povišena tjelesna temperatura

feral - plinska ili petrolejska svjetiljka

ferijada - ograda

fagot- zavežljaj, smotuljak

falja- greška

fersa- male boginje, ospice

fešta- slavlje, pir, provod, praznik

feta- kriška, komad

fetivi- pravi

fiaka- malaksalost, zamor od prevelike vrućine

fijamanti - novi

fildešpanj - najlon za pecanje

filet - ukrasna lajsna na barci

figurat- učiniti lijep gest

forca- snaga, sila

fregat- ribati, trljati

frešak- svjež

fumat- pušit

fulati - promašiti

fundać- talog od crne kafe

fundamenta- temelj, osnova

fundat- potopiti nekoga

furbo- lukav

furešto- stranac

furija- bijes, srdžba

 

G

galetina- sitni kolač, keks

galiot- vragolan, lukava osoba

gete- čarape bez stopala

gobav- poguren, grbav

gondolete- plitka ženska cipela

gradele- gvozdena rešetka za pečenje mesa

grinja- dosadna osoba

grota- hrid, pećina, greben

gulozan- halapljiv, proždrljiv

gulozeca- poslastica

guvernadur- upravnik

gvantijera- poslužavnik

gambela - vojnička posuda za obrok

gambet - metalni deo za vezivanje barke

glamlja - baklja

gustjerna - cisterna

I

imencovat- spominjati, navesti

inkanat- javna dražba, licitacija

intendit- se sve znati, u sve se razumjeti

izbanjati se- iskupati se, okupati se

inevazdati - profircati

infišati - umisliti, nešto uobraziti

intimela - jastučnica

impicavati - začikavati, zadirkivati

infaljati - pogriješiti

isprigati - ispržiti

izgratat - izrendati

 

 

K

kačica- kutlača, varjača

kadena- brodski lanac, ženska ogrlica, lančić, lanac za džepni sat

kain- umivaonik, lavor

kamara- soba

kandela- voštana svijeća

kanoćal- dvogled

kantat- pjevati

kapara- predujam

kapućin- crna kafa sa mlijekom

kain - lavor

kalati - opadanje, smirivanje vjetra

kanavaca - krpa za sudove

kantun - ćošak

kapula - vrsta crnog luka

kapula- crni luk

karijega- stolica

kariola- kolica sa jednim točkom za prenošenje tereta

karitade- sahrana

karoca- kočija za prevoz putnika i robe

kastig- zlo, nesreća

katigati- kazniti

kašeta- sanduk

ke nova? (uzrečica)- šta ima novo

kempa - kavez

koćeta- postelja

koguma- posuda za kuvanje kafe, džezva

kolana- ogrlica

kombinet- kombinezon

komotan- udoban, opušten, bezbrižan

kompanija- društvo, družina

komunitad- opština

kodut- zahod

konfermat- potvrditi

komostre - lanci iznad ognjišta

korać - čekić

korbi - rebra barke

kosjer - vrsta alatke za seču rastinja

kotula - suknja

krcat- natovaren

kredenca- komad namještaja

krtola- krompir

kućarin- kašičica

kufin- granica

kuneta- jarak

kušin- jastuk

kužina- kuhinja

kupica - čašica za rakiju

kurenat - morska struja

kukumar - krastavac

 

L

labrnjat- mnogo pričat

labrnjat- velika usta

lacman- čovjek iz Zapadne Evrope

lampadina- žarulja, ručna svjetiljka

lapis- olovka

lavabo- umivaonik

lavandera- pralja

lentrat- fotografija, slika

lešo- skuhan

letrika- elektrika

liberat se- osloboditi se

lumbrelin- suncobran

luštrat- izglačatlanca - dugačka motka za osti

lapis - hemijska olovka

laprdati - brbljati, trućati

lata - kanta

lencun, lancun - čaršav

M

maca- malj

maća- mrlja, bolest, fleka

mainat- ukloniti se, spustiti se

mandrać- mala luka za barke

maškara- maskirana osoba, krabulja, krinka

mencovat- spominjati, imenovati

meštar- dobar zanatlija

mića- fitilj

mizerija- bijeda, nevolja

monada- glupost

montenjuta- ljubavnica

montura- odora

movit se- pomaknuti se

mudante- donje muške gaće

 

 

N

nakolonjat se- namirisati se

nakončat- srediti, urediti

 

natoćati - nakvasiti

 

Nj

njoke- knedle

 

njeska - mamac

 

O

obadat- voditi računa o nekome, obazirati se

oćale- naočare

od bota- odmah, odjednom, istovremeno

od šponde- sa kraja

ofendit se- uvrijediti se

ofitat- iznajmiti stan, dati u najam

ofregat- oribati, izribati

omatufit- ostariti, gubiti pamćenje od starosti

ondulacija- kovrdžanje kose

opelješit- ukrasti, skinuti do gole kože

opiturat- obojati, okrečiti

oriz- riža

ošklapit- ukrasti, oduzeti, odnijeti

ošugat- osušiti

 

P

panjega- udubljenje u zidu

parićat- spremiti, zgotoviti, pripremiti, urediti

partenca- polazak, odlazak

pasabrod- cjedilo za supu

pašticada- jelo od govedine

pedenca- uzbrdica, nagib

petrusin- vrsta začina, peršun

pidžuo- kamena klupa

piketat- skidati rđu sa broda

pinjata- šerpa

pipa- lula

pipun- dinja

pirun- viljuška

pituravanje- bojanje

pjadela- tava

pjat- tanjir

plekat se- miješati se u tuđa posla

podurat- potrajati

pogan- pogan, zao čovjek

portela- vratašca, prozorčić, izlaz u potkrovlje

praska- breskva

preša- hitnja, žurba

prezentat- predstaviti

priforcat- prisiliti, prinuditi

prigat- pržit

pripetat- prilijepiti, zalijepiti

profulat- promašiti

R

raca- sorta, soj, vrsta11

ražentat- ispirati rublje

rekuperat se- oporaviti se

remuć- vuča

rešpekt- poštovanje

razma - strana barke

refati - oporaviti se

reful - udar vjetra

rekaman - vezen

revoltin - vrsta postavljanja mreže

redina - azbestna mrežica za feral

reušiti - uspjevati

 

S

salamastran- posoljen, fig. Luckast, nastran

salca - preliv

seka - stjena

sekati - izbacivati vodu iz nečega (barke ili neke veće posude)

selen - celer

senjo, senjal - plutača

salpavati, salpati - izvlačiti mrežu ili parangal u barku

skužat- utjerati dug, naplatiti

spenza- nabavka robe, kupovina

spontat- dobiti upalu pluća

spoza- mlada, nevjesta

sprešan- brz, hitar, nužan, potreban

stađon- godišnje doba

stimat- procjeniti, poštovat

stropoštat- prošiti rukom

supreš- pegla, glačalo

surgan- spustiti, gurnuti

sušpendit- otpustiti sa posla

skapulati - spasiti se, pobeći

solad - sitni novac

solarica - slanik

solundar - čunak

sparićat - spremiti, skuvati

sumprešati - peglati

 

Š

šempjav- budala

šesan- lijepo građen, skladan, uredan, naočit

šinjorina- gospođica

škafetin- ladica

špicafogo- prepreden čovjek, svađalica

šporak- prljav

štikadenti- čačkalice

štrudel- savijača

šufigat- pirjati, dinstati

šugaman- ručnik

šeganje - testerisanje ili seks

šijati - zaokretati, skretati

šipak - nar (voće)

šjor - gospodin

škafa - sudopera

škatula - kutija

škaram - deo na barci koji služi za

fiksiranje vesla

škaljuna - vrsta crnog luka

škanj - drvena stolica

škicano - iskrivljeno

škavacjera - djubrovnik

škovacin - smetlar, djubretar

škrabija - ladica

škudela - velika šolja (za mleko npr.)

škure - žaluzine

škuribanda - ženskarenje

špigete - pertle

šlape - papuče za plažu

šporkaćun - prljav, neuredan čovek

šufit - tavan

šufigati - dinstati

šugati - brisati

šterlika - sveća

štrapadur - posipač, posuda za zalivanje

štriga - opasna žena

šunjo - smotanko koji malo govori

T

takulin- novčanik, lisnica

tancat- plesati

taraca- balkon

taulin- stol

tavaja- stoljnjak

tavajun- ubrus, salveta

teća- šerpa

toć- umak

tuti- kvanti svi

 

 

U

uđustat- srediti, poravnati račune

ura- sat

ušestat- urediti, popraviti

 

V

validža- kofer

vapor- brod

vardat- galamiti, lupati, stvarati buku

ventulat- mahati lepezom, rashlađivati se lepezom

verdura- zelen, povrće

vešta- haljina

vetrina- ostaklenjeni ormar

vijađ- put, putovanje

vižita- liječnički pregled, posjeta

 

Z

zapatan- zatvoren

 

Ž

žbir- doušnik

E ovijeh zadnjijeh kao i svudje i kod nas podosta ima :(

 


Karta bokokotorskog zaliva

       Ovdje bi Vam pisao malo o nama , tek toliko da Vam zagolicam mastu , tek toliko da pozelite da dodjete u ovaj nas i vas zaliv.Zaliv baroka, romantizma , palata,tvrdjava,legendi i misterija,pjesnika ,pisaca ,slikara... zaliv dobrih ljudi .

                                        Boka Kotorska 

Svako ko posjeti Boku, doživljava je na sebi svojstven način, bilo da se radi o umjetnicima, naučnicima ili turistima, Boka snažno utiče na sva čulna iskustva. Boka je ono mjesto gdje se suprotnosti susreću i sjedinjavanju tvoreći jedan sasvim poseban ambijent. Suprotnosti se ogledaju u prirodi gdje se u jednom dijelu iz mirne površine mora naglo uzdižu krševite planine, a u drugom dijelu niču prave botaničke bašte, ali isto tako i u kulturno-istoriskom naslijeđa gdje se dvije civilizacije, istoka i zapada nadopunjuju u jedinstvenoj harmoniji. Praistorijsko doba, ilirsko doba, antičko doba, latinsko-vizantijsko doba, gotika, renesansa, barok, sve se to pretapa u savremeni život pokazujući i dokazujući da prave vrijednosti viječno traju, zajedno u harmoniji. 

Područje Boke Kotorske, posmatrano kao geo-morfoloska i biljno-geografska cjelina, je veoma bogata prirodom, koja sa posebnim karakteristikama čini neobičan kontrast reljefa, ostatke tektonskih poremećaja, krečnjačkih površina, kao i listopadnu vegetaciju u samom priobalnom pojasu.

S obzirom da se proteže između Jadranskog mora i kraškog zaleđa, područje Boke Kotorske se nalazi pod uticajima sredozemne i planinske klime, koje kada se pomješaju tvore posebnu vrstu submediteranske klime, sasvim specifične za razliku od ostalog dijela crnogorskog primorja. Karakteristično za Boku jeste rano proljeće gdje, kada su sve okolne planine prekrivene snijegom, uz morsku obalu cvijetaju mediteranske biljke i drveće. U zimskom periodu takođe može da se uživa u sunčanim danima na obali dok se u planinski predio može stići za manje od sat vremena. Ljeta u Boki su prijatna sa nešto više kišnih dana nego u ostalom dijelu crnogorskog primorja, što se ogleda u bujnoj vegetaciji. U Boki najviše kišnih dana ima u kasnu jesen i djelimično tokom zime, pogotovo u unutrašnjem dijelu zaliva gdje visoke planine zatvaraju put oblacima koji dolaze sa juga i donose kišu. Uzduž čitave obale zaliva može se vidjeti bogata rasprostranjenost mediteranskog, kontinentalnog i egzotičnog bilja. Lovor, palme, masline, stabla naranadže, limuna i šipka, agave, oleanderi, kamelije, mimoze… samo su dio šarolike flore ovog regiona. 

Zaliv je sa jugoistočne strane opasan krečnjačkim masivima Lovćena (1749m), a sa sjeverozapadne ograncima Orjena (1895m), Radoštaka (1446m) i Dobroštice (1570m). Izmedju ovih prostire se iznad Perasta krečnjački masiv Kason (873m).

Na sjeverozapadnoj strani ulaza u zaliv nalazi se Vitaljinsko poluostrvo, a na jugoistocnoj Luštičko. Ta dva poluostrva, rastavljena su moreuzom Oštro. U unutrašnjosti zaliva nalaze se još dva poluostrva i to Vrmačko, i Devesinjsko, koja razdvaja tjesnac Verige. Tijesnac Verige dijeli Boko Kotorski zaliv na dva spoljasnja zaliva, i to Herceg-Novski (ili Topljanski) i Tivatski, i dva unutrasnja zaliva Risanski i Kotorski.

Boku ukrašavaju sedam ostrva, a to su: Sveti Marko, Mamula, Gospa od Skrpjela, Sveti Đorđe, Milosrdja, Ostrvo Cvijeća i Mala Gospa. Duž cijelog zaliva nalazi se lanac manjih gradova i mjesta od kojih bi svako moglo da ispriča svoju priču i o svakom bi se mogao napravit poseban web sajt.

 Ukupna povrsina zaliva je 87,3 km2, zapremima iznosi 2,4 x 106 km3, maksimalne dubina 60 m i prosječna 27,3 m. Salinitet vode je 28%. Dužina obale iznosi 105,7 km. Boko Kotorski zaliv ulazi 28 km u kopno.  

Prvi tragovi civilizacije u Boki datiraju od vremena kada se na ovom prostoru javlja ilirska država, tokom IV vijeka prije nove ere. U Boki je tada živjelo ilirsko pleme Ardijeji, čija je kraljica bila Teuta. Pored Teutinog i Balajosovog (ilirski kralj) prisustva u tvrđavi Rhisonu (Risnu), srijeću se gradine za zbjegove, kiklopski zidovi (Risan), obilje novca, jer je u Risnu bila kovnica, i veliki broj ilirskih jezičkih tragova. Prvi pisani izvori datiraju iz 228. godine kada se Teuta sklonila u Risan da ga brani od Rimljana. Uporedo sa ilirskim, ima tragova i grčkih naseobina (Budva, Solila). Rimljani su 168. godine osvojili Ilirik i vladali su Bokom do 476. godine. Iz tog su vremena, pored gradova (Acruvium i Butua), tragovi hramova, veće zgrade, vile sa mozaicima (mozaici u Risnu ukrašeni figurom mitološkog boga Hipnosa), ceste, natpisi, djelovi vodovoda, opeke, grnčarija i poneka kamena carska glava. Risan je i u rimskom periodu bio glavno naselje Boke, pa se od ilirskog perioda sve do XII vijeka čitava Boka nazivala Risanski zaliv (Rizonikos kolpos, Sinus Risonicus). Kasnije će, pored Kotora, oživjeti još i vizantijsko uporište Rose, koje preuzima dio administrativne i crkvene uprave nad dijelom Boke Kotorske. Vizantija je vladala Bokom od propasti Zapadnog rimskog carstva 476. godine do pojave dukljanske dinastije Vojislavljevića, koji se osamostaljuju sredinom XI vijeka. Kada se kralj Mihailo Vojislavljević oslobodio vizantijske prevlasti, Kotor se našao u sastavu dukljanske kraljevine, a kralj je u njemu imao dvor. Kasnije se nad Kotorom smjenjivao suverenitet Duklje i Vizantije, ali bez većih potresa, јеr je grad imao vlastitu upravu, sa skupštinom i priorom (knezom) na čelu. U Kotoru se razvila lokalna autonomna vlast na osnovama rimskog municipijalnog uređenja uz gradsku, ekonomsku, političku i crkvenu organizaciju. U Kotoru se formiralo komunalno uređenje mediteranskog tipa, koje je i pored čestih promjena gospodarа, očuvalo stabilnu vlast. Komunalno uređenje, naročito dobro očuvano pod vladavinom Nemanjića, za vrijeme mletačke vladavine svelo se na formu. To nije bila samo posljedica mletačke politike nego i staleških borbi u gradu i na posjedima distrikta. Zreli pravni vid komunalnog uređenja nalazi se u statutu Kotora (štampan u Veneciji 1616.). Slavizacija gradova je lagani proces koji je započeo poslije X vijeka. Sloveni su stvorili župe sa plemenskim uređenjem. U Boki su kasnije formirane četiri seoske autonomije, vezane, većinom, za svoje seoske katunske zajednice (Paštrovići, Grbalj, Zbor sv. Mihaila i Topla). Nemanja je u svom osvajačkom pohodu kroz Duklju porušio primorske gradove, ali je sačuvao Kotor. Sa urbanizovanom strukturom stanovništva, plemstvom, pučanima, zanatlijama, trgovcima i snažnom crkvenom (katoličkom) organizacijom, Kotor je bio glavna luka Raške (1185-1371). Zapravo, u rukama Kotorana bila je pretežno karavanska trgovina, dok je pomorski prevoz išao većinom preko Dubrovnika, Italijana (naročito Mlečana, ali i pomorskih trgovaca iz brojnih drugih gradova, Zadra i dr.).Kotorani su na srpskom dvoru bili ugledni predstavnici patricijata, diplomati za zapadnu sferu, rukovodioci finansija, sudije i carinici na dvoru, a pri tome su se obogatili kao trgovci. Duž karavanskih puteva formirane su kolonije Kotorana, naročito u eri razvoja rudarstva i pojačanog izvoza srebra, olova i bakra u XIV vijeku (Brskovo, Rudnik, Trepča, Novo Brdo). Kotor je tada stekao značaj tranzitne luke između Balkana, Apeninskog poluostrva i Sredozemlja te tada postiže i najšire granice distrikta. U tom periodu Kotor se kulturno uzdiže. Nakon prestanka srpske vladavine 1371. godine, Kotor su u više navrata pokušali da zauzmu zetski gospodari, Balšići, ali im to nije pošlo za rukom. Kotor se od 1371-1384. nalazio pod ugarskom vlašću, zatim do 1391. godine pod vladavinom bosanskog kralja Tvrtka I, a u periodu 1391-1420. godine, Kotor je bio samostalna komuna. U tom periodu pojas obale od Herceg Novog do Risna bio je u posjedu bosanske vlastele Kosača, dok su Grbalj, Luštica i Budva, bili u vlasti Balšića (1360-1421. s manjim prekidima). Grbalj i Luštica su potpali pod vlast Mlečana, dok je Budva bila u sastavu srpske despotovine (1421-1439). Kotor se sporazumno priključio Mletačkoj republici 1420. godine i ostao pod njenom vlašću do 1797. godine. Paštrovići su primili mletačku vlast 1423. a Budva 1442. godine. Turci su zauzeli posjede Sandalja Hranića Kosače, Nerceg Novi i Risan, i obalu između njih, 1482. godine. Nakon Karlovačkog mira 1699. godine ova teritorija je pripala Mletačkoj republici. Grbalj je kad i Kotor došao pod vlast Mlečana, ali je nakon nekoliko pobuna kmetova protiv kotorskih zemljovlasnika, prešao pod okrilje Turaka 1469. a 1497. godine postao je carski has i ostao u tom statusu do 1647. kada je Mletačka republika osvojila to područje u Kandijskom ratu. Turci su u više navrata pokušali da prošire svoje posjede u Boki. Dobro utvrđeni Kotor, sa mletačkim vanrednim providurom, postao je centar antiturske vojnopolitičke akcije i organizovane hajdučije. U neposrednoj opasnosti od Turaka nalazio se nekoliko puta (1539, 1571. i 1657), kao i Perast 1654. Krajem Morejskog rata (1683-1699) i postizanjem Karlovačkog, mira Mletačka je protjerala Turke iz Boke i oslobodila se njihovog pritiska. Tokom mletačke vladavine Boka je doživjela snažan privredni i kulturni polet. Pored Kotora uzdigli su se gradovi: Perast, Prčanj, Dobrota, Stoliv, Topla i dr. Tokom XVII-XVIII vijeka Boka je svoj kulturno-ekonomski porsperitet zasnivala na snažnoj trgovačkoj mornarici, trgovini sa zaleđem i svim morskim i okeanskim centrima Sredozemlja i Evrope. Bokeljski pomorci se u početku sa svojim malenim potencijalima uključuju u antipiratske borbe na moru, sa centrima u sjeverno-afričkoj Barbariji (Tunisu), Ulcinju i Herceg Novom. Nudeći Veneciji baš ono što joj je nedostajalo - ratnike, pomorske trgovce i brodove, oni za uzvrat stiču status pomorskih naselja, opštine, trgovačke privilegije i odlikovanja za zasluge u ratovima. Najveću ulogu u pomorskoj trgovini imala je srednjovjekovna staleška bratovština Kotorska mornarica, čiji statut datira iz 1463. godine. Pomorska trgovina je, uglavnom, bila tranzitna, ali je bila i izvozne orijentacije, jer su na kotorski trg dolazili proizvodi iz crnogorsko-hercegovačkog zaleđa. Naročito se trgovalo albanskim žitom, grčkim i crnogorskim sirom, vunom, duvanom, kožom, suvim mesom, ribom, smolom, uljem, voskom i dr. Bilo je slučajeva trgovine robljem. U tom snažnom privrednom poletu posebno je prosperirao Perast koji je krajem XVII i početkom XVIII vijeka imao preko 200 brodova. Peraštani su održavali veze sa svim većim pomorskim i kulturnim centrima Evrope. Posredstvom trgovine stizali su i kulturni uticaji, pa se Perast razvio u jako kulturno središte, naročito barokne umjetnosti, čiji je najreprezentativniji predstavnik slikar Tripo Kokolja (oslikao crkvu Gospe od Škrpjela). U Perastu se uzdiglo nekoliko aristokratskih porodica koje su svoje bogatstvo stekle trgovinom. Najpoznatije su bile Zmajevići, Viskovići, Bujovići i Martinovici. Broj bokeljskih brodova je varirao s obzirom na epohu. Već krajem XVIII vijeka njihov broj počinje da opada da bi 1802. godina Boka imala 300 velikih brodova od 2.000-6.000 starova (venecijanski star: oko 83,3 dm3) sa godišnjim prihodom od 200.000 zlatnih dukata. Bilo je još dosta znatno manjih brodova. Više velikih imena bokeljskog pomorstva ima međunarodni značaj (J. Bizanti, M. Zmajević, M. Vojnović, M. Vukasović i dr), dok su Marka Martinovića Mleci izabrali za predavača ruskim boljarima koje je ruski car Petar I Veliki poslao 1698. godine na studije navigacije u Perast. Peraštanin Matija Zmajević je bio admiral u ruskoj mornarici. Tokom mletačke vladavine u Boki je živjelo isključivo katoličko stanovništvo. U Kotoru se nalazilo sjedište biskupije, a najpoznatiji među kotorskim biskupima bili su članovi peraštanske porodice Zmajevića (Andrija i Vićenco). Prisvajanjem Grblja 1647. godine i osvajanjem turskog dijela Boke 1699. godine, Boka postaje naseljena većinom pravoslavnim stanovništvom. Demografska promjena je uslijedila tokom rata sa Turskom 1683-1699 i nakon njega kada se veliki broj pravoslavnog stanovništva doselio u Boku iz Crne Gore i Hercegovine, naročito u pojas od Herceg Novog do Risna. Perast, Kotor, Dobrota i Prčanj ostali su i dalje isključivo katoličke sredine. Mletačku republiku uništio je Napoleon 1797. godine. Po odredbama mira u Kampoformiju (1797), Boka je pripala Habzburškoj monarhiji. Prva vladavina Austrije u Boki trajala je do 1806. godine. Zatim su uslijedile krtkotrajne vladavine Rusa 1806-1807 i Francuza 1807-1813. Nakon poraza Napoleona u Rusiji 1812. i u bici naroda kod Lajpciga 1813. godine, Francuzi se povlače iz Boke pod pritiskom crnogorsko-bokeljske vojske kojom je komandovao vladika Petar I. Rezlutat protjerivanja Francuza iz Boke i zajedničko ratovanje Crnogoraca i Bokelja bilo je izglasavanje ujedinjenja Crne Gore i Boke na Skupštini u Dobroti 29.10.1813. godine. Međutim, velike sile su na Bečkom kongresu odlučile da Boka pripadne Austriji, koja je preuzela upravu nad njom 1814. godine. Boka je ostala pod austrijskom upravom sve do 1918. godine. U XIX vijeku bokeljska mornarica postepeno propada. Dok se tokom prve austrijske vladavine nastavljao uspon pomorske privrede, dotle je za vrijeme kratko trajne francuske vladavine bokeljska trgovačka flota velikim dijelom uništena, zbog francuske kontinentalne blokade. Dugotrajna druga austrijska vladavina (1814-1918) produžila je u početku teške posljedice propadanja pomorske privrede Boke Kotorske, jer su samo Trst i Rijeka dobijale subvencije. Boka naročito ekonomski gubi nakon što je Austrija pretvara u prvenstveno ratnu luku. Od 1852. do 1858. godine, general Lazar Mamula, utvrdio je spoljni ulaz s mora izgradnjom forova Oštro, Mamula i Arza, a u 90-tim godinama XIX vijeka glavna odbrana ulaza u zaliv prenijeta je na liniju Kobila-Kabala. Artiljerijskim fortifikacijama i minskim zaprečavanjima obezbijeđeni su ulaz u Hercegnovski zaliv, Kumborski tjesnac i Verige, dok je Kotorski zaliv, glavna ratna luka, imao utvrđen pojas oko Kotora s renoviranom citadelom Sv. Ivana i baterijama Muo i Škaljari. Propadanje pomorstva uslovilo je emigraciju bokeljskih moreplovaca, koja je počela još krajem XVIII vijeka, što je uslovilo da Boka gubi ne samo ljudski potencijal već i ekonomsku snagu. Pomorci su išli u evropske centre, plovili po južnoj Rusiji, od ušća Dnjestra do Kavkaza, ili su se zapošljavali na Austrijskom Lloydu. Najznačajniji kulturni događaj u Boki za vrijeme Austrije, bilo je otvaranje gimnazije u Kotoru 1864. godine, koja je od 1883. radila na narodnom jeziku. Austrija je pokušala da Boku što čvršće veže za Beč. Otpor takvoj politici manifestovao se u dva bokeljska ustanka 1869. i 1882. godine (Krivošije, Grbalj, Pobori, Maine i Brajici). Uloga Boke na početku XX vijeka postala je složenija, jer je Austrija mislila da će Crna Gora, kao ruski eksponent, postati brana njenom nadiranju na Balkan, a i da sama može pokazati aspiracije na njene pogranične teritorije. Zbog toga je više pažnje posvetila fortifikaciji Boke. Ratnu luku Austrija je premjestila u tivatski zaliv, zbog čega je trebalo jače utvrditi obalski front prema zalivu Trašte i u području od Zupe i oko Tivta. Kopnena odbrana prema Crnoj Gori takođe je utvrđena: prema sjeveru na Krivošijama, na istoku za zaštitu Risna i Perasta i prema Lovćenu. Vojni objekti i oružje modernizovani su od 1911. Dobro utvrđena granica prema Crnoj Gori, kao i velika koncentracija ratnih brodova, artiljerije i vojnika, omogućili su austrougarskoj vojsci da od 8. do 10. 1. 1916. godine probije lovćenski front, zauzme Lovćen i Cetinje i okupira Crnu Goru. Boka Kotorska je nakon završetka Prvog svjetskog rata ušla u sastav Kraljevine SHS (Jugoslavije), a 1945. godine u sastav Crne Gore.

 FASCINANTNE TVRDJAVE KAKVIH MALO GDJE IMA U SVIJETU

Austro-ugarske fortifikacije u Boki - zaboravljena graditeljska baština i nepriznati spomenici kulture

Za turiste one su pravo otkrovenje, ljubiteljima šetnji po prirodi njihovi pristupni putevi su izuzetno atraktivne hajking-staze, vojni eksperti i danas se dive stručnosti njihovih planera, a arhitekte ostaju fascinirane pred umješnošću njihovih graditelja koji su na vrlo nepristupačna mjesta iznijeli ogromne količine kamena, čelika i betona. Čak ih i ekolozi, uprkos njihovoj osnovnoj namjeni - vodjenju rata, doživljavaju kao vrhunski primjer gradnje uskladjene sa prirodnim okruženjem u koje su bukvalno utopljene. One su austro-ugarske tvrdjave gradjene u Boki i njenom zaledju od četvrte decenije XIX vijeka do početka Prvog svjetskog rata, a nažalost, jedini koji do sada makar formalno, nijesu prepoznali njihovu višestruku vrijednost su najodgovorniji ljudi u našem sistemu kulture koji austro-ugarskim fortifikacionim objektima na današnjem Crnogorskom primorju sa izuzetkom par slučajeva, još nijesu dali nikakav zakonski status onoga što ti objekti zapravo jesu - spomenici kulture i jedan od najatraktivnijih djelova graditeljskog naslijedja u Crnoj Gori. S obzirom na to, fortifikacije koje je od 1838. do 1914. na primorju, pogotovo u zoni Boke Kotorske , gradila austro-ugarska vojska i koje su odoljele svim napadima neprijatelja, zubu vremena i decenijskoj nebrizi, danas kao zakonom formalno nezaštićene, sve teže odolijevaju devastaciji. Uništavaju ih mnogi - počev od sakupljača sekundarnih sirovina koji ne prezaju od toga da brenerima sjeku teške čelične kupole koje su nekad pokrivale topovske cijeni na austro-ugarskim tvrdjavama, do raznih privatnih i „malo jačih“ graditelja koji sa tih fascinatnih objekata skidaju kamene djelove, fino tesane pragove, isklesane kamene ili livene gvozdene spiralne stepenice i slično. Svoj doprinos dali su i razni „nacionalno-oslobodilački“ naboji pa su tako nakon propasti Austro-Ugarske imperije 1918. godine stradale i neke velike bistijerne kojima su se tvrdjave snabdijevale vodom. Povod da ih raznesu bombom bio je, u finom kamenom mozaiku na dnu bistijerne uradjen portret austro-ugarskog cara Franca Jozefa I, što je uzbudljivalo strasti „od terora crno-žute monarhije napaćenih“ i nakon 1918. „oslobodjenih“ seljana iz Krivošija i Dragalja. Tako su bombama „presudili“ carevom portretu na dnu bistijerne nepovratno je uništivši, a sa njome i šansu da u svojim selima narednih decenija imaju vodu. Neka od tih sela ni danas nemaju vodovode, a Austro-Ugarska je prije više od 120 godina, pored ostaloga za svoj fortifikacioni sistem u Boki, izgradila i svu infrastrukturu koja se u velikoj mjeri, posebno kada su putevi u pitanju, koristi i dan-danas.Pred početak Prvog svjetskog rata bilo je u Boki oko 3.500 ljudi stalne tvrdjavske posade, 218 tvrdjavskih topova kalibra od 37 do 305 milimetara, 99 mitraljeza, 46 reflektora i 9 torpednih cijevi.U to vrijeme, “Primorska tvrdjava Boka” kako je bio zvaničan naziv ovog kompleksnog fortifikacionog sistema, raspolaže sa tromjesečnim rezervama svih potreba za oko 36 hiljada vojnika i 6.700 konja. Snabdijevanje vodom bilo je potpuno riješeno velikim brojem cistijerni u utvrdjenjima i na predvidjenim položajima. Nažalost neki od starih puteva, a posebno utvrdjenja u Boki su veoma ugroženi posebno zadnjih godina. Ugrožavaju ih privatni interesi, neki veliki gradjevinski projekti kao naprimjer, planirani projekat izgradnje hotela i vila na Vrmcu, kao i sami nesavjesni turisti. Neophodno je zvanično staviti pod zakonsku zaštitu ove objekte i na taj način sačuvati ovaj vrijedni dio medjunarodne kulturne baštine.

 Počeci turizma u Herceg Novom

Počeci turizma na ovom području sežu u XIX vijek. Iz tog doba postoje zapisi Sima Matavulja o gostionici "Šjora Roze". Kafana "Bella vista" porodice Sava Bačanovića sa 25 kreveta "za strance" pominje se 1872. godine. 

Počeci razvoja modernog hotelijerstva u Herceg Novom, a takođe i u Boki Kotorskoj i Crnoj Gori, vezani su za izgradnju "Pansiona na Zelenoj Plaži", kasnije zvanog hotel "PLAŽA" - Zelenika, koji je započeo sa radom 1902. godine, a po dozvoli Opštinskog upraviteljstva izdatoj 24. novembra 1898. godine. 

 "Akcionarsko društvo za građevine i saobraćaj Herceg Novi" 1909. godine traži dozvolu za izgradnju hotela "BOKA" u centru Herceg Novog, koji počinje sa radom 1913. godine sa 43 sobe i "centralnim ogrevom i vrućom kupelji". Ovaj hotel, koji je godinama bio svojevrsni simbol i zaštitni znak grada, je znatno oštećen u katastrofalnom zemljotresu 1979. godine i nepunu godinu dana kasnije je i srušen. 

U periodu između dva svjetska rata u Herceg Novom je radilo više hotela, među kojima "Amerika", "Rudnik", "Jadran", "Balkan", "Savina", "Evropa","Topola", "Erceg Novi", "Srpski hotel", "Beograd"... Godine 1926. svoja vrata gostima otvorio je i hotel "Plaža" vlasništvo porodice Trani na približno istom mjestu na kojem se nalazi i danas.

Godine 1906. Tomo M. Katurić je dobio dozvolu za držanje konačišta u Kamenarima, a 1929. godine je u Igalu otvoren hotel "Igalo", vlasništvo porodice Janković. U Zelenici, pored spomenutog hotela "Plaža", radio je i hotel "Boka", vlasništvo Obrena Dunđerovića, kojeg su Njemci digli u vazduh pri povlačenju 1944. godine, i hotel sa istim imenom vlasništvo Blagoja Mićunovića. Turističko društvo "Savina" - Herceg Novi, koje i danas postoji, osnovano je 1922. godine, a današnje Turističko društvo "Igalo" (tada se zvalo "Tamaris") 1927. godine. 

Još davne 1929. godine hercegnovska opština je proglašena za "morsko kupalište i klimatsko lječilište" jer od davnina se znalo za ljekovita svojstva priobalnog morskog mulja zvanog "igaljsko blato" i mineralne vode "igaljske slatine". Vremenom, razvojem Igala, termin klimatsko lječilište se gubi kao termin za cijelu Opštinu. Već pomenuti hotel "Igalo", sa 16 soba i 40 ležaja, bio je podignut upravo na mjestu gdje se nalazi današnja zgrada Prve faze Instituta i već tada je imao, na primjer, hotelski automobil koji je dočekivao goste u pristaništu ili aerodromu "Gruda". 

1930. godine je izvršeno ispitivanje igaljskog blata u laboratorijumu poznatog francuskog lječilišta Viši ("Vichy"), koje je definitivno potvrdilo njegovu izuzetnu ljekovitost, ali tek nakon Drugog svjetskog rata, zahvaljujuci dr. Svetozaru Živojnoviću realizovani su davno donijeti planovi o osnivanju lječilišta u Igalu, koje je Odlukom vlade Crne Gore od 1.XI 1949. godine konačno i osnovano. 

Da je turizam u hercegnovskoj Opštini, u tim godinama između dva Svjetska rata, bio na visokom stepenu razvoja svjedoči i podatak iz 1935. godine po kome je te godine 8 hotela i jedno odmaralište radilo tokom cijele godine zbog posjedovanja grijanja u toku zime. Boravišna taksa je uvedena još 1919. godine uz "strogu kontrolu na osnovu važećeg pravilnika za Zetsku banovinu"... 

Prvi kongres održan u Herceg Novom, koji će nakon toga postati jedan od najznačajnijih centara kongresnog turizma šireg regiona, održan je u maju 1939. godine - bio je to 4. Jugoslovenski kongres borbe protiv tuberkuloze. 

Intenzivan i organizovan razvoj turizma na ovom području vezuje se za šezdesete godine prošlog vijeka, kada su izgrađeni skoro svi danas postojeći hoteli, tada su to bili veliki i moderni hoteli.Jedino su hotel "PLAŽA", u današnjem izgledu, i II faza Instituta "Dr. Simo Milošević" - Mediteranski zdravstveni centar izgrađeni kasnije, 1980. odnosno 1988. godine.

 

 VAŽNI LJUDI, DOGADJAJI I DATUMI


- 809. - postojanje zapisa o organizaciji bokeških pomoraca
- 1453. - osnovano staleško udruženje »Bratovština pomoraca«, prateča današnje Bokeške mornarice
- 1571. - bitka kod Lepanta – učešće bokeških mornara
- Petar Zelalić, iz Bijele, druga polovina XVIII vijeka, za svoju hrabrost dobio priznanje i zvanje Malteškog viteza
- Matija Zmajević, iz Perasta, druga polovina XVIII vijeka admiral Baltičke flote kod ruskog cara Petra Velikog
- Marko Martinović, pomorski pedagog, koji je 1698 god. u Perastu, učio pomorskim vještinama 17 ruskih knezova i bojara
- XVII i XVIII vijeku, period kada je Bokeško pomorstvo brojalo oko 3oo brodova duge i 400 brodova obalne plovidbe
- 1850. - na osnovu Carske povelje iz 1849., otvorena prva državna jednorazredna Nautička škola u Kotoru
- Ivo Vizin, iz Prčanja, prvi Slaven, koji je sa jedrenjakom »Splendido« bokeški brik, 1852.-1859. oplovio svijet. Odlikovan je od strane Cara Franja Jozefa
- 1878. - Crna Gora je Sanstefanskim i Berlinskim Ugovorom o miru, dobila izlaz na more, luku Bar sa primorjem kao i veći dio Skadarskog jezera, a 1880 god., i luku Ulcinj. Oko 150 jedrenjaka zatečenih u Ulcinju nastavlja da plovi pod crnogorskom zastavom
- 1884. - izdat Pravilnik za postizanje čina kapetana velike (duge) plovidbe, a ispiti su se polagali u Pristanu ili Ulcinju
- 1885.- Crna Gora nabavlja prve parobrode za saobraćaj Bojanom i Skadarskim jezerom. Osniva i Kneževsko crnogorsko povlašteno parobrodarsko društvo sa sjedištem u Baru. Zadatak društva je bio da obavlja redovnu plovidbu između Crnogorskih luka, Boke kotorske, Trsta i obratno
-1888. - osnovano je akcionarsko "Kneževsko crnogorsko parabrodarsko društvo", sa sjedištem u Baru.
- 1904. - na Volujici kod Bara proradila prva radio stanica, uz prisustvo čuvenog Markonija i knjaza Nikole I
- 1909. - izgradnjom lukobrana, zvanično otvorena Barska luka
-1891-1918.- po Bokokotorskom zalivu plove brodovi "Bokeške plovidbe"
- 1920. - osnovano je brodarsko preduzeće "Boka"
- 1921. - Nautička škola u Kotoru, postaje četvorogodišnja škola sa nazivom Pomorska akademija
- 1934. - osnovana je "Zetska plovidba"
- 1948. - osnovano je u Kotoru brodarsko preduzeće "Lovćen", a nešto kasnije u Herceg Novom brodarsko preduzeće "Brodarstvo"
- 1953. - osnovano je Udruženje pomoraca Narodne Republike Crne Gore
- 1955. - osnovano je brodarsko preduzeće "Jugoslavenska oceanska plovidba" (Jugooceanija)
- 1959. - osnovana Viša pomorska škola u Kotoru
- 1960. - u Baru osnovano brodarsko preduzeće "Prekookeanska plovidba"
- 1969. - Pomorska akademija dobija naziv Pomorska škola "kap. Marko Martinović". Poznati profesori pomorske škole u Kotoru bili su: prof. Kap.d.pl. Miloš Milošević, prof. Kap.d.pl. Miloš Lipovac, prof. kap.d.pl. Niko Niketić, prof. Kap.d.pl. Niko Ivović, prof. Kap.d.pl. Branko Niković, prof. Predrag Kovačevića, prof. Dušan Stanić, prof. Upravitelj strojaMarko Latković, prof. dr. Darica Tripković i drugi. 
- 1966. - osnovan Savez udruženja pomorskih strojara SFRJ
- 1973. - osnovano Udruženja pomorskih strojara Kotor
- 1993. - osnovano Udruženje pomorskih kapetana trgovačke mornarice Jugoslavije
- 2001. - u Crnoj Gori prestalo sa radom Udruženje pomorskih kapetana trgovačke mornarice Jugoslavije
- 2001. - 20.06. Osnovano udruženje pomorskih kapetana trgovačke mornarice Crne Gore
- 2011. - maj, pridruženo clananstvo u CESMA
- 2012. - januar, u Kini preuzet prvi brod ("Kotor") nove trgovačke flote Crne Gore...

 

 Vapor je i danas arivao u porat.

Stađun je od vapora da vam spjegamo po naški ma i “vaški” jer se ne mogu čudu načuditi kako i zašto jezik iz naroda ovdašnjeg, nekome može da smeta.

Pa čak ima i onih koji bi ugasili bokeljski govor prepun šuga i romanizama, prelijepih riječi, izraza i mudrosti narodnih koje bi svako civilizovano društvo čuvalo i njegovalo kao dragulj u škatulici od slonove kosti.

Pa ipak, kao kost u grlu, smeta nekima koji istina skriveni iza nadimaka i šovinističkih strasti napadaju koliko mogu, ali slaba je to i u prazno paljba.

Jezik je dragi naši pečat sredine, on nas razlikuje od ostalih, po jeziku smo prepoznatljivi, on je naš identitet.

Bokeljski, izvorni, autohtoni govor je matrica, živi tok iz naroda i u Boki je proizvod različitih civilizacija koje su se smjenjivale na ovom komadiću mora i krša.

U govoru ovoga kraja preovladavaju italizmi na mnogim mjestima i iskrivljeni, ali su kao takvi ostali u narodu i upotrebljavaju se u oblicima često nepravilnim kao i u padežima, primjer “na pjenu od mora”.

Kada recimo u Kotoru kažete “ke nova” svi znaju da je to pitanje i odgovor i pozdrav tradicionalni, po kotorski.

Skala radio baš želi da, đe god je to moguće u slobodnijem govoru, najave, kopče, emisije tipa “Stare ure”, “Skalinima kulture” zadrži od blaga jezičkog.

Želimo da kada se dođe u ovaj naš mali grad sa puno duše i uključi radio, posebno da furešti, odmah po muzici i jeziku znaju đe su, da su na moru, u gradu u kome građani drže do svog i sebe, jezikom kojim se zbori vjekovima i zboriće se.

Jezik, govor lokalni je čak pitanje karaktera, ako se zaboravlja svoj i lako prima tuđi, kao nešto bolje, ljepše, intelektualnije, učenije.

Skala njeguje izvornu riječ pa vam dragi došljaci (na pojedince isključivo mislim) bilo pravo ili ne.

Interesantno je da baš furešti, intelektualci i oni koji razumiju o čemu govorimo i kako govorimo i te kako pozdravljaju naš cilj.

Oni čak žale i hoće da nauče i prime bokeljski govor kao specifičnost i dezert, a naši pametnjakovići (opet na pojednince mislim) što su popili svu pamet ovoga svijeta, kritikuju, čak i vrijeđaju, ali nas ne gase, pišu komentare u našim rubrikama za komentar koje Skala pušta bez cenzure.

Preporučujemo knjige “Romanizmi u jugoistočnom dijelu Boke Kotorske” i “Romanizmi Paštrovića i Budve” autorke Vesne Lipovac–Radulović.